O‘ZBEK, ARAB TILLARIDA SIFAT DARAJALARINING YASALISHIGA DOIR ANALITIK VA SINTETIK USULLAR
Ushbu maqolada turli tizimli tillar–agglutinativ xarakterga ega bo‘lgan o‘zbek tili hamda flektiv tabiatli arab tili misolida sifat darajalarining hosil bo‘lish qonuniyatlari qiyosiy tahlil qili-nadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi har ikki tilda miqdoriy belgi ifodalanishining lisoniy vositalarini sinte-tik va analitik usullar kesimida o‘rganishdan iborat. Maqolada o‘zbek tilidagi affiksatsiya hodisasi va arab tilidagi ichki fleksiya ya’ni ismut-tafzil qoliplari o‘rtasidagi tipologik o‘xshashliklar va farqlar dalillangan. Shuningdek, sifat darajalarini hosil qilishda yordamchi so‘zlar ishtirokida yuzaga keladigan analitik qu-rilmalarning har ikki til grammatikasidagi o‘rni aniqlangan. Tadqiqot natijalari chog‘ishtirma tilshunoslik va tarjima nazariyasi uchun nazariy manba bo‘lib xizmat qiladi.
В данной статье проводится сравнительный анализ закономерностей образо-вания степеней сравнения прилагательных на примере языков различных систем – узбекского язы-ка, имеющего агглютинативный характер, и арабского языка с его флективной природой. Основ-ная цель исследования заключается в изучении лингвистических средств выражения количествен-ного признака в обоих языках в разрезе синтетических и аналитических методов. В статье обос-нованы типологические сходства и различия между явлением аффиксации в узбекском языке и вну-тренней флексией (модели исмут-тафзиль) в арабском языке. Также определена роль аналитичес-ких конструкций, возникающих при участии вспомогательных слов в грамматике обоих языков, в процессе образования степеней прилагательных. Результаты исследования могут служить тео-ретическим источником для сопоставительного языкознания и теории перевода.
This article presents a comparative analysis of the formation patterns of degrees of adjectives in languages with different structural systems: Uzbek, which is agglutinative in nature, and Ara-bic, which possesses an inflected (flective) character. The primary objective of the research is to examine the linguistic means of expressing quantitative attributes in both languages through the lens of synthetic and analytic methods. The study substantiates the typological similarities and differences between the phenomenon of affixation in Uzbek and internal inflection (ismal-tafdil patterns) in Arabic. Furthermore, it determines the role of analytical constructions formed with the participation of auxiliary words in the grammar of both languages. The findings of this research serve as a theoretical resource for comparative linguistics and translation theory.
Foydalanilgan adabiyotlar
- G‘ulomov A. O‘zbek tili morfologiyasi. Sifat. Toshkent, “Fan”, 1955, 44-bet.
- Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining etimologik lug‘ati. Toshkent, “Universitet”, 2000, 67-bet.
- Sayfullayeva R., Qurbonova M., Boqiyeva G. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. Toshkent, “Fan va texnologiya”, 2009, 32-bet.
- Ibrohimov N., Yusupov M. Arab tili darsligi. Toshkent, O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2007, 13-bet.
- Гранде B.M. Курс арабской грамматики в сравнительно-историческом освещении. Moсква, “Вос-точная литература”, 1998, 25-bet.
- Ахледивани В.Ж. Арабское языкознание. Tбилиси, “Мецниереба”, 1985, c. 18.
- Sattorov A. Arab tili grammatikasi. Toshkent, Toshkent islom universiteti, 2012, 41-bet
- Yusupov O‘. Nazariy tipologiya asoslari. Toshkent, “Fan”, 2007, 50-bet.
- Haywood J.A., Nahmad H.M. A New Arabic Grammar of the Written Language. London, Lund Hum-phries, 1965, 21 p.
- Wright W. A Grammar of the Arabic Language. Cambridge, Cambridge University Press, 1996, 33 p..