ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
O'zbekcha Русский English
Arxiv / №7 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

O‘ZBEK MULOQOT DISKURSIDA PRAGMATIK BIRLIKLARNING PRESUPPOZITSIYA VA IMPLIKATURA HOSIL QILISH MEXANIZMLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada o‘zbek muloqot diskursida pragmatik birliklarning presuppozitsiya va im-plikatura hosil qilish mexanizmlari tahlil qilindi. Tadqiqotda “yana”, “ham”, “axir”, “shekilli”, “balki”, “mayli”, “demak”, “bir” kabi birliklarning yashirin ma’no yaratishdagi o‘rni deskriptiv, kontekstual va diskursiv-pragmatik metodlar asosida izohlandi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, presuppozitsiya avvaldan ma’lum deb qabul qilinadigan axborotni, implikatura esa bevosita aytilmagan, biroq vaziyat orqali ang-lanadigan ma’noni shakllantiradi. Tadqiqotning amaliy ahamiyati o‘zbek nutqiy odobi, bilvosita ifoda va kommunikativ niyatni tahlil qilish mezonlarini aniqlashdadir.

Kalit so'zlar: pragmatik birlik, presuppozitsiya, implikatura, diskurs, kontekst, yashirin ma’no, nut-qiy odob.
РУССКИЙ

В статье анализируются механизмы формирования пресуппозиции и имплика-туры прагматическими единицами в узбекском коммуникативном дискурсе. На материале единиц “yana”, “ham”, “axir”, “shekilli”, “balki”, “mayli”, “demak”, “bir” раскрываются способы выраже-ния скрытого смысла. Результаты показывают, что пресуппозиция актуализирует предполагае-мую информацию, а импликатура формируется через контекст и речевую ситуацию. Практичес-кая значимость исследования связана с описанием речевого этикета, косвенной номинации и ком-муникативного намерения в узбекском языке.

Ключевые слова: прагматическая единица, пресуппозиция, импликатура, дискурс, контекст, скрытый смысл, речевой этикет.
ENGLISH

The article examines the mechanisms by which pragmatic units form presupposition and implicature in Uzbek communicative discourse. Units such as “yana”, “ham”, “axir”, “shekilli”, “balki”, “mayli”, “demak” and “bir” are analyzed through descriptive, contextual and discourse-prag-matic methods. The findings show that presupposition activates assumed information, while implicature conveys meanings inferred from context. The practical value of the study lies in clarifying Uzbek speech etiquette, indirect expression and communicative intention.

Keywords: pragmatic unit, presupposition, implicature, discourse, context, implicit meaning, speech etiquette.
Maqola · PDF
PDF yuklab olish Yangi oynada ochish

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Safarov Sh. Pragmalingvistika. Toshkent, “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi”, 2008, 286-bet.
  2. Hakimov M. O‘zbek pragmalingvistikasi asoslari. Toshkent, “Akademnashr”, 2013, 176-bet.
  3. Mahmudov N. Til va madaniyat. Toshkent, “O‘zbekiston”, 1992, 96-bet.
  4. Qo‘ng‘urov R., Begmatov E., Tojiyev Y. Nutq madaniyati va uslubiyat asoslari. Toshkent, “O‘qituvchi”, 1992, 160-bet.
  5. Mirtojiyev M. O‘zbek tili semasiologiyasi. Toshkent, “Mumtoz so‘z”, 2010, 288-bet.
  6. Austin J.L. How to Do Things with Words. Oxford: Oxford University Press, 1962, 168 p.
  7. Searle J.R. Speech Acts: An Essay in the Philosophy of Language. Cambridge, Cambridge University Press, 1969, 203 p.
  8. Grice H.P. Logic and Conversation. Syntax and Semantics. Vol. 3, Speech Acts. New York, Academic Press, 1975, p. 41–58.
  9. Levinson S.C. Pragmatics. Cambridge, Cambridge University Press, 1983, 420 p.
← Songa qaytish