ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №7 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

O‘ZBEK TILI ENSIKLOPEDIK KORPUSINING LINGVISTIK ARXITEKTURASI VA METHONTOLOGY ASOSIDA KONSEPTUAL ONTOLOGIYANI SHAKLLANTIRISH BOSQICHLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada o‘zbek tili ensiklopedik korpusining klassik lingvistik korpusdan farqlanuv-chi ko‘p qatlamli lingvistik arxitekturasi nazariy jihatdan asoslangan. Korpusning markaziy birligi token yoki gap emas, balki bilim bloki, maqola va soha-moduli ekanligi ko‘rsatilgan. Methontology metodologi-yasi asosida konseptual ontologiyani shakllantirishning ketma-ket bosqichlari – spetsifikatsiya, konsep-tuallashtirish, formalizatsiya, implementatsiya, baholash va hujjatlashtirish – ishlab chiqilgan. Bilim so-halarining UO‘K asosida taqsimlanishi va kross-soha aloqalari yoritilgan.

Kalit so'zlar: ensiklopedik korpus, lingvistik arxitektura, methontology, konseptual ontologiya, an-notatsiya, UO‘K, OWL/RDF.
РУССКИЙ

В статье обосновывается многоуровневая лингвистическая архитектура энциклопедического корпуса узбекского языка, отличающая его от классического лингвистического корпуса. Показано, что центральной единицей такого корпуса является не токен или предложение, а блок знаний, статья или предметный модуль. На основе методологии Methontology разработаны последовательные этапы формирования концептуальной онтологии: спецификация, концептуали-зация, формализация, реализация, оценка и документирование. Также в статье представлена классификация предметных областей, основанная на Универсальной десятичной классификации (УДК), и описаны межпредметные связи.

Ключевые слова: энциклопедический корпус, лингвистическая архитектура, мефонтология, коцептуальная онтология, аннотация, UO‘K, OWL/RDF.
ENGLISH

The article theoretically substantiates the multi-layered linguistic architecture of the Uzbek encyclopedic corpus, distinct from the classical linguistic corpus. It is shown that the central unit of the corpus is not the token or sentence but the knowledge block, entry and domain module. Based on the Methontology methodology, the sequential stages of forming the conceptual ontology – specification, conceptualisation, formalisation, implementation, evaluation and documentation – are developed. The distribution of knowledge domains by UDC and cross-domain links are examined.

Keywords: encyclopedic corpus, linguistic architecture, Methontology, conceptual ontology, anno-tation, UDC, OWL/RDF.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Biber D., Conrad S., Reppen R. Corpus Linguistics: Investigating Language Structure and Use. Cam-bridge, CUP, 1998.
  2. McEnery T., Hardie A. Corpus Linguistics: Method, Theory and Practice. Cambridge, CUP, 2012
  3. Noy N., McGuinness D. Ontology Development 101. Stanford, 2001
  4. Fernández-López M., Gómez-Pérez A. Methontology: From Ontological Art Towards Ontological Engi-neering. AAAI, 1997.
  5. Garside R., Leech G., McEnery T. Corpus Annotation. London, “Longman”, 1997.
  6. Hepp M. Ontologies: State of the Art, Business Potential, and Grand Challenges. Ontology Management. Springer, 2008.
  7. Bird S., Klein E., Loper E. Natural Language Processing with Python (NLTK). O‘Reilly, 2009
  8. Bahriddinova B. O‘zbek tili korpusining lingvistik ta’minoti. “O‘zbek tili va adabiyoti”, 201, 3-son.
  9. Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. Jizzax, “Sangzor”, 2006.
  10. Abdurakhmonova N. Kompyuter lingvistikasi. Darslik, “Globe Edit”, 2020, 395-bet.
← Songa qaytish