O‘ZBEK TILIDA “BOYLIK VA KAMBAG‘ALLIK” LEKSEMALARINING SIMMETRIK VA ASIMMETRIK XUSUSIYATLARI
Keyingi yillarda tilshunoslikdagi simmetriya va asimmetriya kategoriyalarini o‘rga-nish nafaqat tilning negizini ko‘rish, ma’lum bir xalqning milliy-mentalital stereotiplarini tushunish imko-niyatini ham beradi. Ushbu maqola tilshunoslikdagi simmetriya va asimmetriya nazariyasi til sohiblariga ma’lum bir sohada ishlatiluvchi leksik birikmalarning asosiy jamg‘armasini butun ko‘lami bilan anglash, muloqot jarayonida ulardan eng zarurlarini qo‘llash, leksik birikmalarning bir-birlari bilan mazmuniy jihatdan bog‘lanishi hamda o‘zbek tilida “boylik/kambag‘allik” leksemalarining simmetrik va asimmetrik xususiyatlarini aniqlashga qaratilgan.
В последние годы изучение категорий симметрии и асимметрии в лингвистике не только позволило увидеть основы языка, но и понять национально-ментальные стереотипы кон-кретного народа. Цель данной статьи – помочь носителям языка понять весь спектр основных лексических сочетаний, используемых в данной области, применять наиболее необходимые в про-цессе общения, определить семантическую связь лексических сочетаний друг с другом, а также выявить симметричные и асимметричные характеристики лексем «богатство/бедность» в узбек-ском языке.
In recent years, the study of the categories of symmetry and asymmetry in linguistics has not only allowed us to understand the foundations of language but also the national and mental stereotypes of a particular people. The goal of this article is to help native speakers understand the full range of basic lexical combinations used in this area, apply the most essential ones in communication, determine the semantic relationships between lexical combinations, and identify the symmetrical and asymmetrical characteristics of the lexemes "wealth/poverty" in the Uzbek language.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Маковский М.М. Сравнительный словарь мифологической символики в индоевропейских языках. Образ мира и миры образов. М., “ФАИР-Пресс”, 2001, 291 с.
- Вейль Г. Симметрия. 2-е изд., М., Едиториал УРСС, 2003, c. 35–36.
- Собиров А. Ўзбек тилининг лексик сатҳини системалар системаси тамойили асосида тадқиқ этиш. Т., “Маънавият”, 2004.
- Hornby A.S. OXFORD Advanced Learner’s dictionary. sixth edition. Edited by Sally Wehmeier. OXFORD UNIVERSITY PRESS, 2000, p. 581, 582–583.
- Webster’s third international dictionary of the English language. Könemann, 1993.
- Аскольдов С.А. Концепт и слово. Русская словесность. От теории словесности к структуре текста. Антология. М., 1997, c. 267–279.
- Кацнельсон С.Д. Категории языка и мышления: из научного наследия. М., Яз. cлавянской куль-туры, 2001, 864 с.
- Ш.Шокиров. Турли тизимли тилларда «кўз» лексик-семантик майдони ва уни ташкил этувчи тил бирликлари типологияси. Ф.ф.ф.док. афтореферат., Т., 2020.
- Shokirov Sh.I. Turli tizimli tillar persepsiyasida simmetrik va asimmetrik munosabat. F.f.dok. aftoref., T., 2026