SUN’IY INTELLEKT DAVRIDA SHAXS AVTONOMIYASI TRANSFORMATSIYASINING IJTIMOIY-FALSAFIY TAHLILI
Mazkur maqolada sun’iy intellektning jadal rivojlanishi sharoitida shaxs avtonomiyasi bilan bog‘liq ijtimoiy-falsafiy o‘zgarishlar tahlil qilinadi. An’anaviy falsafada avtonomiya shaxsning o‘z xohish-istaklari, qadriyatlari va ongli tanlovi asosida mustaqil qaror qabul qilish qobiliyati sifatida talqin qilingan bo‘lsa, sun’iy intellekt davrida ushbu tushuncha tamoman yangi mazmun kasb etmoqda. Endilikda inson hayotining ajralmas qismiga aylanib borayotgan sun’iy intellekt uning fikrlashi, tanlovi va xatti-ha-rakatlariga bevosita va bilvosita ta’sir ko‘rsatmoqda. Maqolada sun’iy intellekt va shaxs avtonomiyasi o‘r-tasidagi munosabat murakkab, shu bilan birga, dialektik aloqadagi tizim sifatida tahlil qilinadi.
. В данной статье анализируются социально-философские изменения, связанные с автономией личности в условиях стремительного развития искусственного интеллекта. Если в традиционной философии автономия трактовалась как способность личности самостоятельно принимать решения на основе собственных желаний, ценностей и осознанного выбора, то в эпоху искусственного интеллекта данное понятие приобретает совершенно новое содержание. В насто-ящее время искусственный интеллект, постепенно становясь неотъемлемой частью человеческой жизни, оказывает прямое и косвенное влияние на мышление, выбор и поведение человека. В статье анализируется взаимосвязь между искусственным интеллектом и индивидуальной автономией как система, характеризующаяся сложными диалектическими связями.
This article examines the socio-philosophical transformations associated with personal autonomy in the context of the rapid development of artificial intelligence. While autonomy has tradition-nally been understood in philosophy as an individual’s capacity to make independent decisions based on their own desires, values, and conscious choices, the concept has acquired an entirely new meaning in the age of artificial intelligence. As artificial intelligence increasingly becomes an integral part of human life, it exerts both direct and indirect influence on human thinking, decision-making, and behavior. The article examines the relationship between artificial intelligence and individual autonomy, a system characterized by complex, dialectical connections.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Prunkl C. (2024). Human Autonomy at Risk? An Analysis of the Challenges from AI. Minds and Machines, 34, p. 1–21. https://doi.org/10.1007/s11023-024-09665-1
- Laitinen A., & Sahlgren O. (2021). AI systems and respect for human autonomy. Frontiers in Artificial Intelligence, 4, 705164. https://doi.org/10.3389/frai.2021.705164
- Hofmann B. (2026). Artificial autonomy and algorithmic paternalism: AI shaping human autonomy and decision-making. Frontiers in Artificial Intelligence, 9. https://doi.org/10.3389/frai.2026.18602395
- Alanazi B., & Alsaleh A. (2026). AI-Enabled Innovation in Education and Work: Philosophical reflections on digital transformation and human adaptation. Philosophies, 11(3), 73. https://doi.org/10.3390/ philosophies 11030073
- Mohammadnejad S., Raiesifar A., Bazmi S., & Ghonodi F. (2026). Ethical challenges to patient autonomy in the era of artificial intelligence: a systematic review. BMC Medical Informatics and Decision Making, 26. https:// doi.org/10.1186/s12911-026-03614-x 4
- Buijsman S., Carter S.E., &Bermúdez J. (2025). Autonomy by Design: Preserving human autonomy in AI Decision-Support. Philosophy & Technology, 38(3). https://doi.org/10.1007/s13347-025-00932-2