ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №7 · 2026 / Maqola
10.00.00 – FILOLOGIYA FANLARI

TARJIMADA TRANSFORMATSION HOLATLAR VA MUAMMOLAR

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu tadqiqot tarjimada transformatsion jarayonlar va ular bilan bog‘liq muammo-larni o‘rganishga qaratilgan. Tarjima oddiygina so‘zlarni bir tildan boshqasiga ko‘chirish jarayoni emas; aksincha, u asl ma’no va kommunikativ maqsadni saqlab qolish uchun leksik, grammatik va uslubiy daraja-larda o‘zgarishlarni talab qiladi. Tadqiqot tarjima transformatsiyalarining asosiy turlarini, jumladan, al-mashtirish, qo‘shish, tushirib qoldirish va modulyatsiyani ko‘rib chiqadi hamda ularning turli lingvistik vaziyatlarda qo‘llanilishini tahlil qiladi. Shuningdek, tarjimonlar duch keladigan muammolarga – mada-niy farqlar, tillar tuzilishidagi nomutanosibliklar va uslubiy xususiyatlarni saqlab qolish zarurati – alohi-da e’tibor qaratiladi. Ushbu ishning maqsadi mazkur muammolarni hal etishning samarali usullarini aniq-lash va tarjima sifatini oshirishdan iborat bo‘lib, tarjimani lingvistik hamda madaniyatlararo jarayon sifa-tida chuqurroq anglashga hissa qo‘shadi.

Kalit so'zlar: leksik transformatsiya, grammatik transformatsiya, stilistik transformatsiya, umum-lashtirish va aniqlashtirish, leksik tushirib qoldirish va qo‘shish, obrazli til, matn tahlili metodi, analitik metod, metafora, simvolizm, ironiya, evfemizm, idiomalar.
РУССКИЙ

Данное исследование посвящено трансформационным процессам в переводе и связанным с ними трудностям. Перевод нельзя рассматривать как простую замену слов одного языка словами другого; он предполагает изменения на лексическом, грамматическом и стилисти-ческом уровнях для сохранения исходного смысла и коммуникативной цели. В работе рассматри-ваются основные виды переводческих трансформаций, такие как замена, добавление, опущение и модуляция, а также анализируется их применение в различных языковых контекстах. Особое вни-мание уделяется трудностям, с которыми сталкиваются переводчики, включая культурные разли-чия, структурные расхождения между языками и необходимость сохранения стилистических осо-бенностей. Цель исследования – определить эффективные способы преодоления этих проблем и повышения качества перевода, способствуя более глубокому пониманию перевода как лингвис-тического и межкультурного процесса.

Ключевые слова: лексические трансформации, грамматические трансформации, стилисти-ческие трансформации, генерализация и конкретизация, лексическое опущение и добавление, об-разный язык, метод текстового анализа, аналитический метод, метафора, символизм, ирония, эв-фемизм, идиомы.
ENGLISH

This research focuses on transformational processes in translation and the issues that arise from them. Translation should not be seen as a simple word-for-word substitution between languages; rather, it requires adjustments at lexical, grammatical, and stylistic levels to maintain the original meaning and communicative purpose. The study reviews major types of translation transformations, including substitution, addition, omission, and modulation, and considers their use across various linguistic situations. Special emphasis is placed on the challenges translators encounter, such as cultural disparities, structural differences between languages, and the need to retain stylistic features. The aim of this work is to identify practical approaches to address these challenges and enhance translation quality, thereby deepening the understanding of translation as both a linguistic and intercultural activity.

Keywords: Lexical transformation, grammatical transformation, stylistic transformation, generali-zation and specification, lexical omission and addition, figurative language, textual analysis method, ana-lytical method, metaphor, symbolism, irony, euphemism, idioms.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. William Shakespeare, Hamlet, c. 1603–1604, Act 3, Scene 1.
  2. Charles Dickens. 1859, A Tale of Two Cities. London, Chapman and Hall.
  3. Antoine de Saint-Exupéry.1943, Le Petit Prince (The Little Prince). Paris, Reynal and Hitchcock.
  4. Якобсон Р. 1959. On Linguistic Aspects of Translation. In R.A.Brower (Ed.), On Translation, p. 232–239. Harvard University Press.
  5. Vinay J.-P., and Darbelnet J. 1958. Comparative Stylistics of French and English: A Methodology for Translation. Paris, Didier.
  6. Barkhudarov L.S. 1975. Язык и перевод (Language and Translation). Moscow, Mezhdunarodnye Otnosheniya.
  7. Newmark P. 1988. A Textbook of Translation. London, Prentice Hall.
  8. Bassnett S.1980. Translation Studies. London, Methuen.
  9. Twain M. 1876. The Adventures of Tom Sawyer. Hartford, American Publishing Company.
  10. Saint-Exupéry A. 1943. Le Petit Prince (The Little Prince). New York, Reynal & Hitchcock
← Songa qaytish