ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №9 · 2026 / Maqola
09.00.00 – FALSAFA FANLARI

TASAVVUF TA’LIMOTIDA BAG‘RIKENGLIK, INSONPARVARLIK VA DINLARARO MULOQOTNING FALSAFIY ASOSLARI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada tasavvuf ta’limotida shakllangan bag‘rikenglik, insonparvarlik, mehr-oqi-bat va dinlararo totuvlik g‘oyalarining falsafiy mazmuni tahlil qilindi. Tasavvufning insonning ichki dun-yosini poklash, nafsni tarbiyalash va ruhiy kamolotga erishish haqidagi qarashlari uning boshqa insonlar-ga nisbatan hurmat, hamjihatlik va bag‘rikenglik munosabatlarini shakllantirishga xizmat qilishi asoslab berildi. Ahmad Yassaviy, Jaloliddin Rumiy, Bahouddin Naqshband va Alisher Navoiy qarashlari qiyosiy tahlil qilinib, tasavvufda insonning diniy, milliy yoki ijtimoiy mansubligidan ko‘ra uning axloqiy-ma’naviy fazilatlariga ustuvor ahamiyat berilishi ko‘rsatildi. Tadqiqot natijalari tasavvufiy qadriyatlarning zamona-viy bag‘rikenglik madaniyatini shakllantirishda ma’naviy-axloqiy resurs sifatida foydalanish imkoniyatla-rini ko‘rsatadi.

Kalit so'zlar: tasavvuf, bag‘rikenglik, insonparvarlik, dinlararo muloqot, ma’naviy kamolot, komil inson, muhabbat, axloq.
РУССКИЙ

В статье анализируется философское содержание идей толерантности, гума-низма, милосердия и межрелигиозного согласия, сформировавшихся в рамках суфийского учения. Обосновывается положение о том, что суфийское понимание очищения внутреннего мира челове-ка, воспитания его духовных качеств и достижения духовного совершенства способствует фор-мированию уважительного, солидарного и толерантного отношения к другим людям. Посредст-вом сравнительного анализа взглядов Ахмада Яссави, Джалаладдина Руми, Бахауддина Накшбанда и Алишера Навои показано, что в суфийской традиции приоритетное значение придаётся нрав-ственно-духовным качествам человека, а не его религиозной, национальной или социальной принад-лежности. Результаты исследования демонстрируют возможности использования суфийских ценностей в качестве духовно-нравственного ресурса формирования современной культуры толе-рантности.

Ключевые слова: суфизм, толерантность, гуманизм, межрелигиозный диалог, духовное со-вершенствование, совершенный человек, любовь, нравственност
ENGLISH

The article analyzes the philosophical content of the ideas of tolerance, humanism, compassion, and interreligious harmony developed within the Sufi tradition. It substantiates the view that the Sufi understanding of purifying the inner self, cultivating spiritual qualities, and attaining spiritual perfection contributes to the formation of respectful, harmonious, and tolerant attitudes toward others. Through a comparative analysis of the views of Ahmad Yasawi, Jalal al-Din Rumi, Baha al-Din Naqshband, and Alisher Navoi, the study demonstrates that the Sufi tradition places greater emphasis on a person’s moral and spiritual qualities than on their religious, national, or social affiliation. The findings highlight the potential of Sufi values as a spiritual and ethical resource for fostering a contemporary culture of tolerance.

Keywords: Sufism, tolerance, humanism, interreligious dialogue, spiritual perfection, the Perfect Human, love, morality.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Chittick W.C. Sufism: A Beginner’s Guide. Oxford, Oneworld Publications, 2000, 224 p
  2. Corbin H. Alone with the Alone: Creative Imagination in the Sufism of Ibn ‘Arabi. Princeton, New Jersey, Princeton University Press, 1998, 406 p.
  3. Trimingham J. Spencer. The Sufi Orders in Islam. Oxford, United Kingdom: Clarendon Press,1971, p.333.
  4. Rumi Jalal al-Din. The Masnavi, Book One. Translated with an Introduction and Notes by Jawid Mojaddedi. Oxford, United Kingdom: Oxford University Press, 2004, 271 p.
  5. Ahmad Yassaviy. Devoni hikmat. Toshkent, “Movarounnahr”, 2004, 83-bet.
  6. Sultanova R. From Shamanism to Sufism: Women, Islam and Culture in Central Asia. London: I.B. Tauris, 2011, 36-bet
← Songa qaytish