ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №8 · 2026 / Maqola
13.00.00 – PEDAGOGIKA FANLARI

USTA-DEMONSTRATSIYASINING NEYROPEDAGOGIK SIKLI: PROFESSIONAL TAʼLIM MUASSASALARIDA SENSOR-PERSEPTIV KOMPETENSIYALARNI RIVOJLANTIRISH METODI

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada professional taʼlim muassasalari oʻquvchilarining sensor-perseptiv kompe-tensiyalarini rivojlantirish metodi – usta-demonstratsiyasining neyropedagogik sikli asoslanadi. Muammo dolzarbligi shundaki, malaka talabi bitiruvchidan mahsulot sifatini organoleptik baholashni talab qilsa-da, bu koʻnikma maxsus oʻrgatilmaydi. Nazariy-metodologik va qiyosiy tahlil, meʼyoriy hujjatlarning kon-tent-tahlili hamda pedagogik modellashtirish metodlari qoʻllanildi. Asosiy natija – besh fazali sikl, uning oʻzagi anʼanaviy demonstratsiyada bir vaqtda yuklanadigan vizual va ogʻzaki kanallarni vaqt boʻyicha aj-ratishdan iborat. Ilmiy yangilik har bir fazaga sensor vazifa va diagnostik natija biriktirilishida; amaliy ahamiyati – siklning bir mashgʻulot doirasiga joylashishida. Muallif hissasi demonstratsiyani intuitiv akt darajasidan oʻlchanuvchi metodik texnologiya darajasiga koʻtarishdan iborat.

Kalit so'zlar: sensor-perseptiv kompetensiya, neyropedagogik texnologiya, usta-demonstratsiyasi, polimodal idrok, kognitiv yuklama, ikki kanalli kodlash, professional taʼlim, refleksiv qiyoslash, sensor eta-lon.
РУССКИЙ

В статье обосновывается метод развития сенсорно-перцептивных компетен-ций учащихся учреждений профессионального образования – нейропедагогический цикл демонстра-ции мастера. Актуальность в том, что квалификационные требования предполагают умение вы-пускника оценивать качество продукции органолептическим путём, однако этому специально не обучают. Использованы теоретико-методологический и сравнительный анализ, контент-анализ нормативных документов и педагогическое моделирование. Основной результат – пятифазный цикл, ядро которого составляет разведение во времени зрительного и словесного каналов, одновре-менно нагружаемых при традиционной демонстрации. Новизна – в закреплении за каждой фазой сенсорной задачи и диагностической фиксации её результата; практическая значимость – в раз-мещении цикла в рамках одного занятия. Личный вклад автора состоит в переводе демонстрации из интуитивного акта в измеримую методическую технологию.

Ключевые слова: сенсорно-перцептивная компетенция, нейропедагогическая технология, демонстрация мастера, полимодальное восприятие, когнитивная нагрузка, двойное кодирование, профессиональное образование, рефлексивное сопоставление, сенсорный эталон.
ENGLISH

The article substantiates a method for developing the sensory-perceptual competence of vocational school students – the neuropedagogical cycle of the master’s demonstration. The problem is topical because qualification requirements expect graduates to assess product quality by organoleptic means, yet this skill is not taught deliberately. The study employs theoretical, methodological and comparative analysis, content analysis of normative documents and pedagogical modelling. The main result is a five-phase cycle whose core idea is the temporal separation of the visual and verbal channels that a conventional demonstration loads simultaneously. The novelty lies in assigning a sensory task to each phase and recording its outcome diagnostically; the practical value is that the cycle fits within a single lesson. The author’s contribution consists in transforming the demonstration from an intuitive act into a measurable methodological technology.

Keywords: sensory-perceptual competence, neuropedagogical technology, master’s demonstration, polymodal perception, cognitive load, dual coding, vocational education, reflective comparison, sensory standard.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. 31010306 – Oshpaz kasbi boʻyicha malaka talabi. Professional taʼlimni rivojlantirish instituti. Toshkent, 2025, 54-bet.
  2. 31010306 – Oshpaz kasbi boʻyicha namunaviy oʻquv reja. Professional taʼlimni rivojlantirish instituti. Toshkent, 2025, 12-bet.
  3. Москвин В.А., Москвина Н.В. Основы дифференциальной нейропедагогики. М., изд-во МГУ, 2011, 368 с.
  4. Blakemore S.-J., Frith U. The Learning Brain: Lessons for Education. Oxford, Blackwell, 2005, 216 p.
  5. Sweller J., Ayres P., Kalyuga S. Cognitive Load Theory. New York, Springer, 2011, 274 p.
  6. Sweller J., van Merriënboer J.J.G., Paas F. Cognitive Architecture and Instructional Design: 20 Years Later // Educational Psychology Review. 2019, vol. 31, p. 261–292.
  7. Renkl A. Toward an Instructionally Oriented Theory of Example-Based Learning. Cognitive Science. 2014, vol. 38, № 1, p. 1–37.
  8. Mayer R.E. Multimedia Learning. 3rd ed. Cambridge: Cambridge University Press, 2021, 400 p.
  9. Rizzolatti G., Craighero L. The Mirror-Neuron System. Annual Review of Neuroscience. 2004, vol. 27, p. 169–192.
  10. Heyes C., Catmur C. What Happened to Mirror Neurons? Perspectives on Psychological Science. 2022, vol. 17, № 1, p. 153–168.
← Songa qaytish