ABU RAYHON BERUNIY BIOGRAFIYASINING G‘ARB SHARQSHUNOSLIGIDAGI TALQINIDA BERUNIY ISMI BILAN BOG‘LIQ MANBALARNING QIYOSIY-TANQIDIY TAHLILI
Mazkur maqolada Abu Rayhon Beruniy biografiyasining G‘arb sharqshunosligidagi talqini, xususan, uning tavallud sanasi va ismi bilan bog‘liq masalalar qiyosiy-tanqidiy tahlil asosida o‘r-ganiladi. Tadqiqotda Eduard Zaxau tomonidan ilgari surilgan ilmiy qarashlar asosiy manba sifatida tahlil qilinib, Beruniyning o‘z asarlarida keltirgan avtobiografik ma’lumotlari eng ishonchli dalil sifatida baho-lanadi. Shuningdek, Al-G‘adanfar ma’lumotlarining manbaviy qiymati va tarixiy ishonchliligi tanqidiy yondashuv asosida ko‘rib chiqiladi. Maqolada Beruniy nisbasining etimologiyasi, uning xorazmiy tiliga mansubligi hamda Yevropa va Sharq olimlari o‘rtasidagi ilmiy qarashlar tafovuti yoritiladi. Natijada Beruniy ismi va nisbasining to‘g‘ri talqini hamda uning tarixiy-lingvistik asoslari ilmiy dalillar bilan asos-lab beriladi.
В данной статье рассматривается интерпретация биографии Абу Райхана Беруни в западной ориенталистике, в частности вопросы, связанные с датой его рождения и его именем, на основе сравнительно-критического анализа. В качестве основного источника исследо-вания анализируются научные взгляды Эдуарда Захау, при этом автобиографические сведения, приведённые самим Беруни в его трудах, оцениваются как наиболее достоверные. Также с крити-ческой точки зрения рассматривается источниковедческая ценность и историческая достовер-ность сведений Аль-Гаданфара. В статье освещаются этимология нисбы Беруни, её принадлеж-ность к хорезмийскому языку, а также различия в научных подходах западных и восточных учёных. В результате на основе научных доказательств обосновывается корректная интерпретация име-ни и нисбы Беруни и их историко-лингвистические основы.
This article examines the interpretation of Abu Rayhan Beruni’s biography in Western Oriental studies, particularly issues related to his date of birth and name, through a comparative-critical analysis. The study primarily analyzes the scholarly views of Eduard Sachau, while autobiographical information provided by Beruni himself is considered the most reliable source. The source value and historical reliability of Al-Ghadanfar’s accounts are also critically evaluated. The article highlights the etymology of the nisba “Beruni,” its connection to the Khwarezmian language, and the differences between Western and Eastern scholarly perspectives. As a result, the correct interpretation of Beruni’s name and nisba, along with their historical and linguistic foundations, is substantiated with scientific evidence.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Sachau C. Eduard. The Chronology of Ancient Nations. London, W.H. Allen & Co., 1879.
- Sachau E. (ed.). Chronologie orientalischer Völker von Albêrûnî. Leipzig, F.A.Brockhaus, 1878 (Reprint 1923).
- al-Samʿānī, ʿAbd al-Karīm b. Muḥammad. Kitāb al-Ansāb. Leiden, Brill, 1912.
- Hasan-dūst, M. Farhang-i rīshe-shinākhtī-yi zabān-i Fārsī. Tehrān, Farhangistān-i Zabān va Adab-i Fārsī, 2014.
- Henning W.B. “Mitteliranisch”. In: Handbuch der Orientalistik. Leiden-Köln, E.J.Brill, 1958.
- Деҳхудо Али Акбар. Шарҳ-и ҳол-и нобиға-йи шаҳир-и Эрон Абу Райҳон Муҳаммад ибн Аҳмад Хоразмий Беруний. Теҳрон, 1973
- Chabbi Ali. Zindaginomai Beruniy. Tehron, Vazirligi farhang va honar, 1973.
- Chabbi Ali. Zindaginomai Beruniy. Tehron, Vazirligi farhang va honar, 1973.
- Azkoi Parviz (tarjimon). Zindaginomai Beruniy. Tehron, 1973.
- De Slane M. Ibn Khallikan’s Biographical Dictionary. Paris, XIX asr.