CHET TILINI O‘QITISHDA FIKRLASH KOMPETENSIYASI: BESHINCHI ASOSIY KO‘NIKMA SIFATIDA KONSEPTUAL MODEL VA INTEGRATSIYA MEXANIZMLARI
Ushbu maqola chet tilini o‘qitishda fikrlash kompetensiyasini tinglab tushunish, ga-pirish, o‘qish va yozish bilan bir qatorda beshinchi asosiy ko‘nikma sifatida konseptuallashtirish va uni tizimli rivojlantirish masalasini yoritadi. Tadqiqot maqsadi fikrlash kompetensiyasining didaktik ta’rifi, tarkibiy indikatorlari hamda o‘quv jarayoniga integratsiya mexanizmlarini IMRAD mantiqida asoslashdan iborat. Metodologiya sifatida konseptual tahlil, kompetensiya xaritalash, o‘quv topshiriqlarini kognitiv da-rajalar bo‘yicha modellashtirish hamda kichik miqyosli sinfiy diagnostika ma’lumotlarini umumlashtirish usullari qo‘llandi. Ilmiy yangilik shundan iboratki, fikrlash kompetensiyasi chet tilidagi nutqiy faoliyatni sifat jihatdan boshqaruvchi metako‘nikma sifatida operatsionallashtirildi, baholash rubrikasi va o‘quv mo-dullari uchun integrativ model taklif qilindi. Amaliy ahamiyat esa o‘qituvchilar uchun topshiriq dizayni va natijaga yo‘naltirilgan baholash mezonlarini ishlab chiqish imkonini beradi.
В статье рассматривается развитие мыслительной компетенции в обучении иностранному языку как пятого базового навыка наряду с аудированием, говорением, чтением и письмом. Цель исследования заключается в концептуализации мыслительной компетенции, выявле-нии ее операциональных индикаторов и обосновании механизмов интеграции в учебный процесс в логике IMRAD. Методология включает концептуальный анализ, картирование компетенций, моде-лирование заданий по когнитивным уровням и обобщение данных маломасштабной аудиторной диагностики. Научная новизна состоит в операционализации мыслительной компетенции как ме-танавыка, управляющего качеством речевой деятельности на иностранном языке, а также в предложении интегративной модели модулей и оценочной рубрики. Практическая значимость вы-ражается в возможности проектирования заданий, ориентированных на результат, и внедрения критериев оценивания, поддерживающих аргументацию, анализ и перенос знаний в иноязычной коммуникации.
This article examines the development of thinking competence in foreign language education as a fifth core skill alongside listening, speaking, reading, and writing. The study aims to conceptualize thinking competence, specify its operational indicators, and justify mechanisms for integrating it into classroom practice within an IMRAD framework. The methodology combines conceptual analysis, competence mapping, cognitive-level task modeling, and the synthesis of small-scale classroom diagnostic data. The novelty lies in operationalizing thinking competence as a meta-skill that regulates the quality of language performance, and in proposing an integrative model that connects instructional modules with an analytic assessment rubric. The practical contribution is the provision of task-design principles and outcome-oriented criteria that foster reasoning, analysis, and knowledge transfer in foreign-language communication, enabling teachers to align instruction, learning evidence, and assessment decisions.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Hoshimov O‘., Yoqubov I. Ingliz tilini o‘qitish metodikasi. Toshkent, “O‘qituvchi”, 2003, 256-bet.
- Jalolov J. Chet tillarni o‘qitish metodikasi. Toshkent, “O‘qituvchi”, 2012, 320-bet.
- Anderson L.W., Krathwohl D.R. A taxonomy for learning, teaching, and assessing. New York, Longman, 2001, 352 p.
- Выготский Л.С. Мышление и речь. Москва, АСТ, 2019, 640 с.
- Council of Europe. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment. Strasbourg, Council of Europe Publishing, 2001, 260 p.
- Brown H.D. Language assessment: Principles and classroom practices. White Plains, Pearson Education, 2004, 362 p.
- Ellis R. Task-based language teaching and learning. Oxford, Oxford University Press, 2003, 336 p.