ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №7 · 2026 / Maqola
01.00.00 – FIZIKA-MATEMATIKA FANLARI

FRAKTAL-KASR TARTIBLI DIFFERENSIAL TENGLAMALAR YORDAMIDA KORRUPSIYA DINAMIKASINI MATEMATIK TADQIQ QILISH

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Maqolada korrupsiya jarayonini xotira effekti va ijtimoiy muhitdagi notekis ta’sirlarni hisobga olgan holda ifodalovchi fraktal-kasr tartibli matematik model taklif qilinadi. Modelda korrupsiya intensivligi, institutsional nazorat va jamoatchilik shaffofligi o‘zaro bog‘langan o‘zgaruvchilar sifatida qa-raladi. Natijalar korrupsiyaga qarshi siyosatda nazorat, shaffoflik va xotira parametrlarining rolini izoh-lash imkonini beradi.

Kalit so'zlar: fraktal-kasr hosila, korrupsiya dinamikasi, matematik model, Caputo operatori, barqa-rorlik.
РУССКИЙ

В статье построена фрактально-дробная математическая модель динамики коррупции с учетом эффекта памяти и неоднородности социальной среды. Коррупционная актив-ность, институциональный контроль и общественная прозрачность рассматриваются как взаи-мосвязанные переменные. Полученные результаты показывают стабилизирующее влияние кон-троля и прозрачности.

Ключевые слова: фрактально-дробная производная, динамика коррупции, математическая модель, оператор Капуто, устойчивость.
ENGLISH

This article develops a fractal-fractional differential model for corruption dynamics under memory effects and heterogeneous social influence. Corruption activity, institutional control and public transparency are considered as mutually connected dynamic variables. The methodology is based on a Caputo-type fractal-fractional operator, positivity of solutions, equilibrium analysis and a local stability condition. The proposed model is theoretical and can be extended to empirical data after parameter identification.

Keywords: fractal-fractional derivative, corruption dynamics, mathematical model, Caputo ope-rator, stability, transparency.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Podlubny I. Fractional Differential Equations. San Diego: Academic Press, 1999, 340 p.
  2. Kilbas A.A., Srivastava H.M., Trujillo J.J. Theory and Applications of Fractional Differential Equations. Amsterdam: Elsevier, 2006, 523 p.
  3. Diethelm K. The Analysis of Fractional Differential Equations. Berlin: Springer, 2010, 247 p.
  4. Rose-Ackerman S., Palifka B.J. Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform. Cam-bridge: Cambridge University Press, 2016, 618 p.
  5. N.M.Jabborov, S.E.Eshdavlatova, S.Gʻ.Toʻychiyev. “Влияние некоторых коэффициентов на уровень коррупции”. “Yosh olimlar axborotnomasi”, 4(4), 2024.
  6. N.M.Jabborov, S.E.Eshdavlatova, B.N.Mirzoodilov “Yashirin iqtisodiyotni dinamik tizimlar va kasr tar-tibli differesial tenglamalar yordamida tadqiq qilish”. “Innovations in Science and Technologies”, ilmiy-elektron jurnali, ISSN: 3030-3451, 2-son, 2025.
  7. N.M.Jabborov, B.E.Husanov, S.E.Eshdavlatova. “A Mathematical Model of Corruption Dynamics with Prevention Parameters”. ISSN 1995-0802, Lobachevskii Journal of Mathematics, 2025, vol. 46, № 7, pp. Pleiades Publishing, Ltd., 2025. 3595-3604 pages.
← Songa qaytish