INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA E’TIQOD MAZMUNLI MAQOL VA MATALLARNING LINGVOKULTUROLOGIK XUSUSIYATLARI
Mazkur maqolada ingliz va o‘zbek tillaridagi e’tiqod mazmunli maqol va matallar-ning lingvokulturologik xususiyatlari qiyosiy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi ikki til paremiologik fondida uchraydigan e’tiqodga oid birliklarning milliy-madaniy mazmunini, xalq dunyoqa-rashi, axloqiy qadriyatlari, mental xususiyatlari va til vositalari orqali ifodalanish usullarini aniqlashdan iborat. Maqol va matallar xalqning tarixiy tajribasi, ma’naviy merosi va hayot haqidagi umumlashgan qarashlarini o‘zida mujassam etuvchi eng muhim til birliklaridan biridir. E’tiqod mazmunli paremiyalar esa insonning ichki ishonchi, sabr, tavakkal, niyat, halollik, umid, qanoat, axloqiy poklik va ruhiy tayanchga munosabatini aks ettiradi.
Tadqiqotda qiyosiy-tipologik, deskriptiv, lingvokulturologik, semantik va kontekstual tahlil metod-laridan foydalanildi. Tahlil natijalari shuni ko‘rsatadiki, ingliz va o‘zbek tillaridagi e’tiqod mazmunli ma-qol va matallarda bir qator universal g‘oyalar – sabr, umid, halollik, yaxshi niyat, poklik, rostgo‘ylik va insoniy mehr kabi tushunchalar umumiy mazmuniy markazni tashkil etadi.
Tadqiqot xulosalariga ko‘ra, e’tiqod mazmunli maqol va matallar nafaqat tilning obrazli qatlami-ga mansub birliklar, balki xalqning lingvokulturologik kodini saqlovchi va uzatuvchi vositalar sifatida ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur maqola qiyosiy tilshunoslik, paremiologiya, lingvokulturologiya va tarjimashunoslik sohalari uchun nazariy hamda amaliy ahamiyatga ega
В данной статье проводится сравнительный лингвокультурологический анализ пословиц и поговорок английского и узбекского языков, содержащих концепт веры. Основная цель исследования заключается в выявлении национально-культурного содержания паремиологических единиц, связанных с верой, в фондах двух языков, а также в определении способов отражения миро-воззрения народа, его нравственных ценностей, ментальных особенностей и их языковой репрезен-тации. Пословицы и поговорки являются одними из важнейших языковых единиц, в которых воп-лощены исторический опыт народа, его духовное наследие и обобщённые представления о жизни. Паремии с семантикой веры отражают отношение человека к внутреннему убеждению, терпе-нию, упованию, намерению, честности, надежде, довольству, нравственной чистоте и духовной опоре.
В исследовании использованы сравнительно-типологический, дескриптивный, лингвокульту-рологический, семантический и контекстуальный методы анализа. Результаты исследования по-казывают, что в английских и узбекских пословицах и поговорках, содержащих концепт веры, ряд универсальных идей – терпение, надежда, честность, добрые намерения, чистота, правдивость и человеческая доброта – образуют общий смысловой центр.
Согласно выводам исследования, пословицы и поговорки с семантикой веры являются не только единицами образного слоя языка, но и важными средствами сохранения и передачи лингво-культурного кода народа. Данная статья имеет теоретическое и практическое значение для срав-нительного языкознания, паремиологии, лингвокультурологии и переводоведения.
This article comparatively examines the linguocultural features of belief-related pro-verbs and sayings in English and Uzbek. The main aim of the study is to identify the national-cultural meanings, worldview patterns, moral values, mental characteristics, and linguistic means reflected in belief-related paremiological units found in the two languages. Proverbs and sayings are among the most important linguistic units that embody the historical experience, spiritual heritage, and generalized life wisdom of a people.
The research applies comparative-typological, descriptive, linguocultural, semantic, and con-textual methods of analysis. The findings reveal that English and Uzbek belief-related proverbs share a number of universal ideas, such as patience, hope, honesty, goodwill, purity, truthfulness, and human kindness.
The study concludes that belief-related proverbs and sayings are not only figurative units of language, but also important carriers of a people’s linguocultural code. The article may contribute
218
theoretically and practically to comparative linguistics, paremiology, linguoculturology, and translation studies.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Mieder W. Proverbs: A Handbook. Westport: Greenwood Press, 2004
- Norrick N.R. How Proverbs Mean: Semantic Studies in English Proverbs. Berlin, Mouton, 1985.
- Taylor A. The Proverb. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1931.
- Dundes A. “On the Structure of the Proverb”. Proverbium, 1964.
- Permyakov G.L. From Proverb to Folk-Tale: Notes on the General Theory of Cliché. Moscow, 1979.
- Kunin A.V. English Phraseology. Moscow, Higher School, 1984.
- Rahmatullayev Sh. O‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. Toshkent, 1992.
- Mahmudov N. Til va madaniyat. Toshkent, “Ma’naviyat”, 2004.
- Safarov Sh. Pragmatik tilshunoslik. Toshkent, 2008
- Jo‘rayev M. O‘zbek xalq maqollari poetikasi. Toshkent, 2005