“O‘TGAN KUNLAR” ASARIDA HIS-HAYAJON IFODALARINING LINGVOPRAGMATIK XUSUSIYATLARI VA ULARNING INGLIZ TILIGA TARJIMASI
Nutqda qo‘llaniladigan emotsional birliklar har doim ham o‘z ma’nosida bo‘lavermay-di. Ayniqsa, adabiy tarjimada his-hayajonni ifodalovchi iboralar, so‘z va so‘z birikmalar yashirin ma’noga ega bo‘ladi. Bu narsa implikatura va konnotatsiyani pragmatik nuqtai nazardan o‘rganishni talab qiladi. Ilk o‘zbek romani Abdulla Qodiriyning “O‘tgan kunlar” asarini misol tariqasida olsak, ushbu asar emot-sional birliklarga boy va o‘zbek tilidagi emotsional birliklar ingliz tilida qanday ifodalanishini o‘rganish uchun muhim manba bo‘la oladi. Ushbu asar tahlili tasdiq-so‘roq gaplar, istehzo, kinoya va ichki nutqni ifodalovchi misollar orqali pragmatik siljish hamda tarjimonning ekvivalentlikni saqlash uchun foydalan-gan usullarini ko‘rsatib beradi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, tarjimada semantik ma’no saqlanib qolsa-da, hissiy va pragmatik qatlam o‘zgarishi mumkin. Bu esa matnning umumiy ta’sir xususiyatiga o‘zgarish qila-di. Umuman olganda, ushbu o‘rganish adabiy matnlardagi his-hayajonni ifodalovchi birliklarni lingvo-pragmatik jihatdan tahlil qilib, tarjimashunoslik sohasiga katta hissa qo‘shadi.
Эмоциональные единицы, используемые в речи, не всегда реализуют своё прямое значение. Особенно в художественном переводе слова, словосочетания и выражения, передающие эмоциональное состояние, часто обладают скрытым, имплицитным смыслом. Это обусловливает необходимость рассмотрения импликатуры и коннотации с позиций прагматики. В качестве ма-териала исследования рассматривается первый узбекский роман Абдуллы Кадыри «Прошедшие дни», отличающийся богатством эмоционально-экспрессивных средств и представляющий значи-тельный интерес для анализа способов передачи подобных единиц с узбекского языка на английский. Анализ текста, основанный на примерах утвердительно-вопросительных конструкций, иронии, сарказма и внутренней речи, позволяет выявить прагматические сдвиги, а также переводческие стратегии, направленные на сохранение эквивалентности. Результаты исследования показывают, что, несмотря на сохранение семантического значения в переводе, эмоционально-прагматический уровень может претерпевать изменения, что влияет на общее воздействие текста. В целом, дан-ное исследование, осуществляющее лингвопрагматический анализ эмоционально-экспрессивных единиц художественного текста, вносит существенный вклад в развитие переводоведения.
Emotional units used in speech do not always convey their literal meanings. Particularly in literary translation, words, phrases, and expressions that express emotions often carry implicit meanings. This necessitates the analysis of implicature and connotation from a pragmatic perspective. The study takes as its material the first Uzbek novel by Abdulla Qodiriy, “O‘tgan kunlar”, which is rich in emotional and expressive means and serves as a valuable source for examining how such units are rendered from Uzbek into English. The analysis of the text, based on examples such as declarative-interrogative constructions, irony, sarcasm, and inner speech, reveals pragmatic shifts as well as the strategies employed by translators to preserve equivalence. The findings indicate that although semantic meaning is generally retained in translation, the emotional and pragmatic layer may undergo transformation, thereby affecting the overall impact of the text. Overall, this study provides a linguopragmatic analysis of emotional expressions in literary texts and makes a significant contribution to the field of translation studies.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Leech G. Principles of Pragmatics. London, Longman.1983, 6-bet.
- Thomas J. Meaning in Interaction: An Introduction to Pragmatics. London, Routledge, 1995, 58-bet.
- Grice H.P. Studies in the Way of Words. Harvard University Press. 1989, 43–45-betlar.
- Newmark P. A Textbook of Translation. London: Prentice Hall. 1988, 16–17-betlar.
- Abdulla Qodiriy. O‘tgan kunlar. Toshkent, “Yangi nashr”. 2019, 23-, 29-, 34-betlar.
- Mark Riz. Bygone days. Toshkent, “Yosh kuch”, 2024, 47-, 53-, 59-betlar.