ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №3 · 2026 / Maqola
13.00.00 – PEDAGOGIKA FANLARI

TALABALARNING MUAMMO YECHISH VA TEXNIK TAFAKKURINI LOYIHAGA ASOSLANGAN TA’LIM ORQALI RIVOJLANTIRISH: PEDAGOGIK MODEL

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Zamonaviy ta’lim texnologiyalarga tayangan jamiyatda samarali ishtirok etish uchun zarur bo‘lgan muhim kompetensiyalar sifatida texnik tafakkur va murakkab muammolarni hal qilish ko‘nik-malarini rivojlantirishga tobora ko‘proq ustuvor ahamiyat bermoqda. Ushbu tadqiqot mazkur kompetensi-yalarni shakllantirishga qaratilgan Loyihaga asoslangan ta’lim (Project-Based Learning – PBL) ga taya-nuvchi pedagogik modelni taklif etadi. Kognitiv fan, hisoblash savodxonligi va tizimli fikrlash nazariyalari-ga tayangan holda, model iterativ hamda izlanishga asoslangan loyihalar abstrakt bilimlarni funksional texnik intuitsiyaga qanday aylantirishini tushuntiradi. Texnik tafakkur artefakt darajasidagi tushuncha va
tizimga yo‘naltirilgan mulohazani birlashtiruvchi ikki tomonlama konstrukt sifatida talqin etiladi. Murak-kab muammolarni hal qilish esa kognitiv moslashuvchanlik va metakognitiv boshqaruv orqali tahlil qilina-di. Natijalar PBL jarayoniga xos bo‘lgan real hayotga yaqin, autentik loyihalar hamda “xato–tuzatish” sikli barqaror kognitiv qayta tuzilishga sezilarli hissa qo‘shishini ko‘rsatadi. Tadqiqot xulosasiga ko‘ra, PBL tizimli ravishda loyihalashtirilib va baholanganida, o‘quvchilarda ko‘chma texnik evristikalar hamda innovatsion fikrlashni rivojlantiradi

Kalit so'zlar: texnik tafakkur, loyihaga asoslangan ta’lim, murakkab muammolarni hal qilish, kog-nitiv moslashuvchanlik, tajribaviy o‘rganish
РУССКИЙ

Современное образование всё больше уделяет приоритетное внимание разви-тию технического мышления и навыков решения сложных проблем как ключевых компетенций для эффективного участия в технологически ориентированном обществе. Данное исследование пред-лагает педагогическую модель, основанную на проектно-ориентированном обучении (Project-Based Learning – PBL), направленную на формирование указанных компетенций. Опираясь на теории ког-нитивной науки, вычислительной грамотности и системного мышления, модель объясняет, каким образом итеративные и исследовательские проекты преобразуют абстрактные знания в функцио-нальную техническую интуицию. Техническое мышление рассматривается как двойственная конс-трукция, объединяющая понимание на уровне артефактов и системно-ориентированное рассуж-дение. Решение сложных проблем анализируется через призму когнитивной гибкости и метакогни-тивной регуляции. Результаты подчёркивают, что аутентичные проекты, приближённые к реаль-ным условиям, а также присущий PBL цикл «ошибка–коррекция» существенно способствуют ус-тойчивой когнитивной перестройке. В заключении отмечается, что при системном проектиро-вании и оценивании PBL способствует формированию переносимых технических эвристик и ин-новационно-ориентированного мышления у обучающихся.

Ключевые слова: техническое мышление, проектно-ориентированное обучение, решение сложных проблем, когнитивная гибкость, опытное обучение.
ENGLISH

Contemporary education increasingly prioritizes the development of technical thinking and complex problem-solving skills as essential competencies for participation in a technology-driven society. This study proposes a pedagogical framework grounded in Project-Based Learning (PBL) to cultivate these competencies. Drawing upon theories of cognitive science, computational literacy, and systems thinking, the framework explains how iterative and inquiry-based projects transform abstract knowledge into functional technical intuition. Technical thinking is conceptualized as a dual construct combining artifact-level understanding and systems-oriented reasoning. Complex problem-solving is analyzed through cognitive flexibility and metacognitive regulation. The findings emphasize that authentic, real-world projects and the failure-correction cycle inherent in PBL significantly contribute to durable cognitive restructuring. The study concludes that PBL, when systematically designed and evaluated, fosters transferable technical heuristics and innovation-oriented reasoning among learners.

Keywords: technical thinking, project-based learning, complex problem-solving, cognitive flexi-bility, experiential learning

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Kafai Y., Proctor C. (2022). A revaluation of computational thinking in K-12 education: Moving toward computational literacies. Educational Researcher. https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.3102/ 0013189 X2 1105 7904
  2. Gerlich M (2025). AI tools in society: Impacts on cognitive offloading and the future of critical thinking. Societies. https://www.mdpi.com/2075-4698/15/1/6?ref=newcanaanunplugged.org
  3. Janoušková S., Rathouská…, (2023). The scientific thinking and reasoning framework and its appli-cabi-lity to manufacturing and services firms in natural sciences. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080 /02635 143.2021.1928048
  4. Yue M., Jong M., Dai Y., Lau W… (2025). Students as AI literate designers: a pedagogical framework for learning and teaching AI literacy in elementary education. https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/ 15391523. 2025.2449942
  5. Mouza C., Yang H., Pan Y., Ozden. (2017). Resetting educational technology coursework for preservice teachers: A computational thinking approach to the development of technological pedagogical content …. https://ajet. org.au/index.php/AJET/article/view/3521
  6. Avsec S., Jamšek J. (2018). A path model of factors affecting secondary school students’ technological literacy. https://link.springer.com/article/10.1007/s10798-016-9382-z
  7. Palop B., Díaz I., & Rodriguez-Muniz…, (2025). Redefining computational thinking: A holistic framework and its implications for K-12 education. https://link.springer.com/article/10.1007/s10639-024-13297-4
  8. Badarnah L. (2025). Holistic Education for a Resilient Future: An Integrated Biomimetic Approach for Architectural Pedagogy. Biomimetics. https://www.mdpi.com/2313-7673/10/6/369
← Songa qaytish