XITOY AN’ANAVIY MADANIYATIDA “五色” (BESH RANG) TUSHUNCHASINING LINGVOMADANIY ASOSLARI
Mazkur maqola doirasida xitoy tilida uchraydigan besh rang “五色” (besh rang: qing, chi, huang, bai, hei) tushunchasi murakkab madaniy-belgilar tizimi sifatida tahlil qilingan. Unda besh rang nafaqat rang tasnifi yoki til hodisasi, balki qadimgi xitoy jamiyatining koinot qarashi, falsafiy tafakkuri, ijtimoiy qadriyatlari va amaliy hayoti bilan uzviy bog‘liq bo‘lgan muhim madaniy fenomen ekani yoritib beriladi. Shuningdek, matnda besh rang tushunchasining “五行” (besh unsur) nazariyasi bilan o‘zaro alo-qasi ochib berilib, uning davlat boshqaruvi, marosim tizimi, san’at va an’anaviy tibbiyot kabi sohalarda tutgan o‘rni ko‘rsatib o‘tiladi. Besh rang tizimining shakllanishi, evolutsiyasi hamda ramziy ma’nolari orqali Xitoy an’anaviy madaniyatining qadriyat yo‘nalishlari va dunyoqarashini anglash mumkinligi asos-lab beriladi.
В данной статье анализируется концепция пяти цветов «五色» (пять цветов: цин, чи, хуан, бай, хэй) в китайском языке как сложная культурно-символическая система. Подчер-кивается, что пять цветов – это не только классификация цветов или лингвистический феномен, но и важный культурный феномен, неразрывно связанный с мировоззрением, философским мышле-нием, социальными ценностями и практической жизнью древнекитайского общества. В тексте также раскрывается связь концепции пяти цветов с теорией «五行» (пять элементов) и показыва-ется её роль в таких областях, как государственное управление, ритуальная система, искусство и традиционная медицина. Утверждается, что формирование, эволюция и символическое значение системы пяти цветов могут быть использованы для понимания ценностных ориентаций и миро-воззрения традиционной китайской культуры.
This study examines the concept of the Five Colors «五色» (qing, chi, huang, bai, hei) in the Chinese language as a complex cultural-symbolic system. The Five Colors are presented not merely as a visual or linguistic classification, but as a significant cultural phenomenon intrinsically linked to the worldview, philosophical thought, social values, and practical life of ancient Chinese society. The analysis highlights the interconnection between the Five Colors and the theory of «五行» (Five Elements), demonstrating their influence on governance, ritual practices, artistic expression, and traditional medicine. The study further argues that understanding the formation, evolution, and symbolic meanings of the Five Colors system provides critical insight into the value orientations and overarching worldview of traditional Chinese culture.
Foydalanilgan adabiyotlar
- Тянь Хэ. СемаАнъанавий хитой нақшининг семантикаси. “Общество”, 2011, 1-son, 177-bet.
- N.A.Valiyeva. Phraseological Units of the Concept of “Happiness” in Modern Chinese (On Material “中华五福古祥图典”)" Iternational Journal of Social Science and human research, https://doi.org/10.47191/ijsshr/v4-i4-34
- 阮元(校勘与刊刻).《尚书正义》[M].北京:中华书局,2015.(参考网址:https://www.guoxue123.com/ zhibu/ 0101/01shangshu/
- 张岱年.《中国哲学基础》[M].北京:中国社会科学出版社,2018. https://www.guoxue123.com/zhibu/0103/03liji/)
- 李泽厚.《美的历程》[M].北京:生活·读书·新知三联书店,2020. https://www.guoxue123.com/zhibu/0110/10wenxindiaolong/
- 王宁.中国古代色彩等级制度研究[J].文艺研究,2019(07)
- https://book.douban.com/subject/30398497/)
- https://oyina.uz/kiril/article/3549