ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №5.2 · 2026 / Maqola
13.00.00 – PEDAGOGIKA FANLARI

ETNOLINGVISTIK YONDASHUV ASOSIDA TALABALARNING SOTSIOMADANIY KOMPETENSIYASINI RIVOJLANTIRISH

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Hozirgi globallashuv va madaniy o‘zaro ta’sir kuchaygan sharoitda talabalarning sot-siomadaniy kompetensiyasini rivojlantirish pedagogika va tilshunoslikning dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Ushbu maqolada etnolingvistik yondashuv asosida talabalarda sotsiomadaniy kompetensiya-ni shakllantirish va rivojlantirishning ilmiy-nazariy asoslari, metodikasi hamda amaliy samaradorligi o‘r-ganiladi. Tadqiqot Byramning madaniyatlararo kommunikativ kompetensiya modeli, CEFR va UNESCO Education 2030 Incheon deklaratsiyasi tamoyillariga asoslanadi. Tadqiqotda o‘zbek va qoraqalpoq xalqla-rining etnolingvistik boyliklari (frazeologizmlar, somatik birliklar, naql-maqollar, urf-odatlar, folklor matnlari) asosida maxsus kreativ modullar ishlab chiqilganligi va talabalar ishtirokida sinovdan o‘tkazil-ganligi haqida berilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, etnolingvistik yondashuvga asoslangan kreativ mo-dullar talabalarda nafaqat til ko‘nikmalarini, balki o‘z madaniyatini anglash, boshqa madaniyatlar bilan samarali muloqot qilish va madaniy vositachilik qobiliyatlarini ham yuqori darajada rivojlantiradi. Ma-qola pedagogik ta’lim dasturlariga etnolingvistik yondashuvni joriy etish bo‘yicha amaliy tavsiyalar va ke-lajak tadqiqotlar yo‘nalishlarini beradi.

Kalit so'zlar: etnolingvistika, sotsiomadaniy kompetensiya, madaniyatlararo kommunikatsiya, krea-tiv modullar, pragmalingvodidaktika, o‘zbek-qoraqalpoq etnomadaniyati, somatik frazeologizmlar.
РУССКИЙ

В условиях современной глобализации и усиления межкультурного взаимодейст-вия развитие социокультурной компетенции студентов становится одной из актуальных проблем педагогики и языкознания. В данной статье рассматриваются научно-теоретические основы, ме-тодика и практическая эффективность формирования и развития социокультурной компетенции студентов на основе этнолингвистического подхода. Исследование основано на модели межкуль-турной коммуникативной компетенции Майкла Байрама, принципах CEFR и декларации UNESCO Education 2030 Incheon. В исследовании разработаны специальные креативные модули на основе этнолингвистических богатств узбекского и каракалпакского народов (фразеологизмы, сомати-ческие единицы, пословицы, обычаи, фольклорные тексты), которые были апробированы с участи-ем студентов. Результаты показывают, что креативные модули, основанные на этнолингвис-тическом подходе, способствуют развитию у студентов не только языковых навыков, но и спо-собности осознавать собственную культуру, эффективно взаимодействовать с представителями других культур и выступать в роли культурного посредника. В статье представлены практические рекомендации по внедрению этнолингвистического подхода в программы педагогического образо-вания, а также определены перспективные направления дальнейших исследований.

Ключевые слова: этнолингвистика, социокультурная компетенция, межкультурная комму-никация, креативные модули, прагмалингводидактика, узбекско-каракалпакская этнокультура, со-матические фразеологизмы.
ENGLISH

In the context of increasing globalization and intercultural interaction, the development of students’ sociocultural competence has become one of the urgent issues in pedagogy and linguistics. This article examines the scientific-theoretical foundations, methodological mechanisms, and practical effectiveness of developing students’ sociocultural competence through an ethnolinguistic approach. The study is based on Michael Byram’s model of intercultural communicative competence, the principles of the CEFR, and the UNESCO Education 2030 Incheon Declaration. During the research, special creative modules were designed on the basis of the ethnolinguistic heritage of the Uzbek and Karakalpak peoples, including phraseological units, somatic expressions, proverbs, customs, and folklore materials. These modules were experimentally implemented with the participation of students. The findings demonstrate that creative modules based on the ethnolinguistic approach contribute not only to the improvement of language
128
skills, but also to the development of cultural self-awareness, effective intercultural communication, and cultural mediation abilities among students. The article also provides practical recommendations for integrating the ethnolinguistic approach into teacher education programs and outlines перспективе directions for future research.

Keywords: ethnolinguistics, sociocultural competence, intercultural communication, creative modu-les, pragmalinguodidactics, Uzbek-Karakalpak ethnoculture, somatic phraseological units.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Arzieva B.S. Pragmalinguodidactic Principles in Teaching English for Philologist Students AND Their Application in Intercultural Communication. “Maktabgacha va maktab ta’limi” jurnali, c. 675364.
  2. Byram M. (2020). Teaching and assessing intercultural communicative competence revisited. Multilingual Matters
  3. Council of Europe. (2020). Common European Framework of Reference for Languages: Companion volu-me. Strasbourg.
  4. Istamova D.S. (2023). Bo‘lajak o‘qituvchilarning pragmatik kompetensiyasini rivojlantirish texnologiyasi. Navoiy.
  5. Jumanazarov U. (2021). Lingvistik kompetensiyani rivojlantirish. Jizzax, 10–28-betlar.
  6. Nazarova S. (2022). Sharq mash’ali. Oriental Studies
  7. Sakbaeva V.V. (2025). Pragmatik kompetensiyalarni rivojlantirish metodikasi. Toshkent.
  8. UNESCO. (2015). Incheon Declaration. Education, 2030.
  9. Xoliqova M. (2025). Filologiya talabalarida madaniyatlararo kompetensiyani shakllantirish. Ilmiy jurnal.
← Songa qaytish