ilmsarchashmalari@umail.uz +998 91-915-45-55 220100, Urganch shahri, Hamid Olimjon koʻchasi, 14-uy.
Arxiv / №5.2 · 2026 / Maqola
01.00.00 – FIZIKA-MATEMATIKA FANLARI

MATEMATIKA TIZIMIDAN UCH KARRALI INTEGRALLARNI HISOBLASHDA FOYDALANISH

Annotatsiya
O'ZBEKCHA

Ushbu maqolada Mathematica tizimining uch karrali integrallarni hisoblash imkoni-yatlari tizimli tahlili keltirilgan – oddiy takrorliy integrallashdan tortib, ilg‘or simbolik va sonli usullarga-cha. Biz dasturiy ta’minotning aniq integrallash bo‘yicha hisoblash mexanizmi, uning xosmas va tebranuv-chi integrallarni sonli ishlash usullari hamda integrallash sohalarini tushunish uchun kuchli vizualizatsiya vositalarini tadqiq etamiz. Alohida e’tibor optimal strategiyani tanlashga simvolik yoki sonli, koordina-talar tizimi va integrallash tartibini tanlashga ko‘p o‘lchovli matematik tahlildan olingan aniq misollar asosida qaratiladi.

Kalit so'zlar: uch karrali integral, silindrik koordinatalar sistemasi, sferik koordinatalar sistemasi, xosmas integral, tor.
РУССКИЙ

В данной статье представлен систематический обзор возможностей системы Mathematica для вычисления тройных интегралов – от базового повторного интегрирования до продвинутых символических и численных методов. Мы исследуем вычислительный механизм прог-раммного обеспечения для точного интегрирования, его численную обработку несобственных и ко-лебательных интегралов, а также мощные инструменты визуализации для понимания областей интегрирования. Особое внимание уделяется выбору оптимальной стратегии – символьной или числовой, выбору системы координат и порядку интегрирования на конкретных примерах из мно-гомерного математического анализа.

Ключевые слова: тройной интеграл, цилиндрическая система координат, сферическая сис-тема координат, несобственный интеграл, тор.
ENGLISH

This article presents a systematic review of the capabilities of the Mathematica system for computing triple integrals – from basic iterated integration to advanced symbolic and numerical methods. We explore the software's computational mechanism for exact integration, its numerical handling of improper and oscillatory integrals, as well as powerful visualization tools for understanding regions of integration. Special attention is paid to the choice of optimal strategy – symbolic or numerical, the choice of coordinate system, and the order of integration – using specific examples from multivariate calculus.

Keywords: Triple integral, cylindrical coordinate system, spherical coordinate system, improper integral, torus.

Maqola · PDF

Foydalanilgan adabiyotlar

  1. Wolfram S. The Mathematica book, 5th ed. Wolfram Media, 2003
  2. Фоминчёва Л.А., Спичекова Н.В., Малышева О.Н., Вагнер О.А. Математика. Применение пакета Mathematica, в 2-х ч, часть 2, пособие, Минск, БГУИР, 2021.
  3. Чигирёва О.Ю. Методические аспекты изложения темы «Вычисления тройного интеграла». Modern European Researches, № 1 (T.1), с. 116–125, 2025
  4. Гаврилова В.Р., Иванова Е.Е., Морозова В.Д. Кратные и криволинейные интегралы. Элементы теории поля. Учеб. для вузов, М., изд-во МГТУ им. Н.Э.Баумана, 2001
  5. Виноградова И.А., Олехник С.Н., Садовничий В.А. Математический анализ в задачах и упражне-ниях, Том 3, Кратные, криволинейные и поверхностные интеграли. М., МЦНМО, 2018.
  6. Ильин В.А., Позняк Э.Г. Основы математического анализа. В 2-х ч., часть II, учеб. для вузов, М., Физматлит, 2009.
  7. www.wolfram.com.
← Songa qaytish